Değer akış haritası nasıl yapılır?
Mevcut durum değer akışı haritası sekiz adımda çizilir ve bunların yedisi masa başında değil sahada geçer. Aşağıda sıra, her adımda toplanacaklar ve her adımın en sık yapılan hatası var.
Aşağıdaki sıra, Rother ve Shook’un Learning to See kitabında ortaya konan sıradır; her adımın aritmetiği ürettiği büyüklüğe bağlanmıştır. İlk seferinde kurşun kalem, altlık ve kronometreyle yapın — öğreten kısım yürümektir ve bir veri dökümüne devredilemez.
-
Tek bir ürün ailesi seçin
Değer akışı haritası, işlem adımlarının ve ekipmanının çoğunu paylaşan tek bir ürün ailesini müşteri ucundan geriye doğru kapsar. Bütün tesisi değil. Ürünlerinizi geçtikleri proses adımlarına karşı listeleyin; satırları birbirine benzeyen grup bir ailedir.
Ticari olarak önemli olanı seçin — en yüksek hacim, en kötü teslim performansı, en büyük müşteri şikâyeti — çünkü bunun gerekçesiyle insanlardan üç günlük ilgi isteyeceksiniz.
En sık yapılan hata: Aile yerine “tesisi” haritalamak. Ortaya çıkan harita farklı rotalardan geçen ürünleri ortalar ve var olmayan bir şeyi tarif eder; dolayısıyla hiçbir bulgusu uygulanabilir olmaz.
-
Talebi ve çalışma takvimini belirleyin
Müşterinin belirli bir dönemdeki fiilî ihtiyacını ve ona hizmet eden takvimi alın: günlük vardiya sayısı, vardiya süresi, molalar, planlı bakım, haftalık çalışma günü.
Bu ikisi takt süresini üretir ve sonraki her bulgu buna karşı ölçülür. Haftalık ve aylık miktarlar takvim günlerine değil çalışılan günlere yayılır: beş gün çalışan bir tesiste haftada 1.500 adet, günde 300’dür, 214 değil — aradaki fark bir kapasite tartışmasının tamamıdır.
En sık yapılan hata: Takt hesaplamadan önce mevcut süreyi çalışılabilirlikle azaltmak. Takt müşteri hakkında bir ifadedir, ekipmanınızın ne kadar iyi çalıştığı hakkında değil; kabiliyeti içine katmak, tesisin zaten rahat ettiği bir ritmi üretip ona talep demektir.
-
Akışı sevkiyattan kabule doğru, tersten yürüyün
Sevkiyat rampasından başlayıp akışa karşı yürüyün. Bu bilinçli bir tercihtir: müşteri ucundan başlamak sizi müşterinin fiilen aldığı şeye bağlı tutar ve yürüyüşün tesisin gözde makinelerinin turuna dönüşmesini engeller.
Yürürken proses kutularını çizin — her akış adımı için bir tane. Akış adımı, malzemenin durup üzerinde bir şey yapıldığı yerdir. Parçanın durmadan geçtiği iki makine tek kutudur.
En sık yapılan hata: Akışı yürüyerek değil rota dosyasından çizmek. Rotalar tasarlanan yolu tarif eder; haritanın işi fiilî yolu yakalamaktır ve ikisi arasındaki fark çoğu zaman bulgunun kendisidir.
-
Her prosesin veri kutusunu doldurun
Her proses kutusunun altına: çevrim süresi, model değişim süresi, çalışılabilirlik, operatör sayısı, vardiya düzeni, parti büyüklüğü ve hurda/yeniden işlem oranı. Çevrimi sahada, birkaç kez, kendiniz ölçün.
Çevrim süresi işlem süresini besler; hurda ve yeniden işlem ilk geçiş verimini; çalışılabilirlik, performans ve kalite birlikte OEE’yi — ve yalnızca birlikte. Tek başına çalışılabilirlikten hesaplanan bir rakam, tablo ona ne derse desin OEE değildir.
En sık yapılan hata: Gözlenen süre yerine standart süreyi kaydetmek. Standart, prosesin ne kadar sürmesi gerektiğidir; gerçekten o kadar sürseydi haritalanacak bir şey olmazdı.
-
Prosesler arasındaki stoğu sayın
Malzemenin beklediği her yere adediyle birlikte bir üçgen: hammadde, her operasyon çifti arasındaki proses içi stok, bitmiş ürün ve yolda bekleyen her şey. Sayın. Sorgulamayın.
Stok, günlük talebe bölünerek bekleme gününe dönüşür; teslim süresi de neredeyse her zaman o günlerin içindedir.
En sık yapılan hata: Stok sistemine güvenmek. Sahadaki sayım ile sistemdeki kayıt düzenli olarak birbirini tutmaz ve harita, sahanın kaydıdır.
-
Bilgi akışını çizin
Malzeme akışının üstüne, her prosese üret diyen şeyi çizin: müşteriden gelen tahmin, üretim kontrolden inen çizelge, günlük liste, kanban, telefon. Her malzeme okunu itme veya çekme olarak işaretleyin — itme oku, üst istasyonun alt istasyonun ne aldığına bakmaksızın çizelgeye göre ürettiği anlamına gelir.
Haritanın bu yarısı diğer yarısını açıklar. Bir stok yığını nadiren bir depolama kararıdır; genellikle bir çizelgeleme kararıdır.
En sık yapılan hata: “Her istasyon için aynı” diye atlamak. Öyle olsaydı stok her yere eşit dağılırdı — ki hiçbir zaman dağılmaz.
-
Zaman çizgisini kurun
En altta testere dişli bir çizgi: üst basamakta bekleme süresi (her stok üçgeninden), alt basamakta işlem süresi. Her birini ayrı toplayın.
Alt toplam işlem süresidir; ikisi birlikte üretim teslim süresidir; oranları ise proses çevrim verimliliğidir. Haritanın var oluş sebebi olan sayı budur ve ilk haritaların çoğunda %5’in altındadır.
En sık yapılan hata: Birimleri karıştırmak. Çevrim süreleri saniye, beklemeler gündür; çevirmeden toplamak, mertebe olarak yanlış ama slaytta makul görünen bir teslim süresi üretir.
-
Kısıtı bulun
Her prosesin çevrim süresini takta karşı karşılaştırın. Çevrim süresi taktı aşan her proses talebi karşılayamaz; bütün alıştırmanın üretmek için var olduğu bulgu da budur.
Sonra hat dengelemesine bakın: işin istasyonlar arasında takta karşı nasıl dağıldığına. Bir akışta taktı aşan tek bir proses olmayabilir ve akış yine de tutmayabilir — çünkü iş bir yerde yığılmıştır.
En sık yapılan hata: Haritada durmak. Gelecek durumu ve uygulama planı olmayan bir mevcut durum, bu yöntemin en sık ürettiği ve en işe yaramayan nesnesidir — ne zaman harita çıkarılmamalı bölümüne bakın.
Mevcut durumdan sonra
Mevcut durum haritası yöntemin yarısıdır. Gelecek durum, ona karşı sabit bir soru kümesi sorar — takt nedir, süpermarkete mi yoksa sevkiyata mı üretilecek, sürekli akış nereye kurulabilir, çizelgeleme hangi tek noktada yapılacak, karma nasıl seviyelendirilecek — ve cevaplar, uygulama planı iliştirilmiş bir tasarıma dönüşür. Bu yarıyı ayrıntılı ele alan kaynak Creating Continuous Flow’dur.
Sık sorulan sorular
Hiç çizmediysem nereden başlamalıyım?
Tek bir ürün ailesi seçin, bir kronometre bulun ve sevkiyattan geriye doğru elinizde kurşun kalemle yürüyün. İlk haritanın güzel ya da eksiksiz olması beklenmez — gözlenmiş olması beklenir. Sonradan temize çekmek bir saat sürer; yürüyüş kısaltılamaz.
Haritada kaç proses olmalı?
Kapıdan kapıya bir tesis haritası için tipik olarak beş ila on beş kutu. Kırk taneniz varsa akış adımlarını değil operasyonları haritalıyorsunuz demektir — parçanın durmadan geçtiği makineleri birleştirin. Üç taneniz varsa kapsam muhtemelen teslim süresinin nereye gittiğini gösteremeyecek kadar dar.
Önce çevrim süresi mi lazım, takt süresi mi?
Önce takt, ve o sahadan değil talep ile takvimden gelir — yani yürüyüşten önce hesaplayabilirsiniz. Sonra topladığınız her çevrim süresinin karşılaştırılacağı ölçü odur.
Bir proses birden çok ürün üretiyorsa ne yapmalı?
Model değişim süresini ve parti büyüklüğünü kaydedin ve EPEI’ye taşıyın — prosesin bütün karmasını ne sıklıkta dönebildiğine. Paylaşılan bir proses, bir adımı haritadan çıkarmanın gerekçesi değildir; haritada EPEI bulunmasının gerekçesidir.
Harita ne sıklıkta yenilenmeli?
Tesis esaslı biçimde değiştiğinde — yeni bir ürün ailesi, rota değişikliği, taktı kaydıracak kadar büyük bir talep kayması — ya da gelecek durum uygulanıp yeni mevcut durum hâline geldiğinde. Değişikliğe göre değil takvime göre yenilemek, kimsenin okumadığı haritalar üretir.
Kaynaklar
- Mike Rother & John Shook, Learning to See: Value Stream Mapping to Create Value and Eliminate Muda, Lean Enterprise Institute, 1999.
- Mike Rother & Rick Harris, Creating Continuous Flow, Lean Enterprise Institute, 2001 — gelecek durum yarısını ayrıntılı ele alan kaynak.
Yukarıdakilerin tamamı kâğıt üzerinde yapılabilir; ilk harita için muhtemelen öyle de yapılmalı — alıştırma yürümek ve saymaktır, çizmek değil. Kâğıdın yapmadığı şey aritmetiktir; harita ile ondan üretilen raporun sessizce ayrışmaya başladığı yer de tam orasıdır.
VSM Works bu sorunun etrafında kurulmuş bir değer akışı haritalama aracıdır: ekrandaki metrikler, A3 çıktısı, PDF, Excel çalışma kitabı ve görsel dışa aktarım tek bir hesaplama motorundan üretilir; böylece bir sunumdaki rakam, geldiği haritayla çelişemez. Tarayıcıda çalışır, denemek için hesap gerekmez, Türkçe ve İngilizce kullanılabilir. Metodolojisi eksiksiz yayımlanmıştır ve aritmetiği Rother ve Shook’un yayımladığı toplamlara karşı doğrulanmıştır.